Soạn bài Người thầy đầu tiên SGK Ngữ văn 8 tập 2 Cánh diều - chi tiết

- Ai-ma-tốp (1928 – 2008) là nhà văn Cư-rơ-gư-xtan, một nước cộng hoà ờ vùng Trung Á, thuộc Liên Xô trước đây.

- Hoạt động văn học của Ai-ma-tốp bắt đầu từ năm 1952, khi ông là sinh viên Trường Đại học Nông nghiệp Cư-rơ-gư- xtan. Từ năm 1956 đến năm 1958 ông học Trường viết văn M. Goóc-ki ở Mát- xcơ-va. Sau khi tốt nghiệp (1959), Ai-ma-tốp làm phóng viên báo Sự thật thường trú tại Cư-rơ-gư-xtan.

- Đề tài chủ yếu trong các truyện ngắn của Ai-ma-tốp là cuộc sống khắc nghiệt nhưng cũng đầy chất lãng mạn của người dân vùng đồi núi Cư-rơ-gư-xtan, tình yêu, tình bạn, tinh thần dũng cảm vượt qua những thử thách hi sinh thời chiến tranh, thái độ tích cực đấu tranh của tầng lớp thanh niên, trước hết là nữ thanh niên để thoát khỏi sự ràng buộc của những tập tục lạc hậu.

- Tác giả: Chingiz Aitmatov (1928-2008) là một nhà văn, nhà văn học và chính trị gia người Kyrgyzstan.

- Ông được biết đến là một trong những nhà văn hàng đầu của Kyrgyzstan và đã viết nhiều tác phẩm văn học có ảnh hưởng lớn tới văn hóa và xã hội Kyrgyzstan và nhiều nước khác trên thế giới.

Ai-ma-tốp (1928 – 2008) là một nhà văn Cư-rơ-gư-xtan, một quốc gia cộng hòa nằm ở vùng Trung Á, trước đây thuộc Liên Xô.

Sự nghiệp văn học của Ai-ma-tốp khởi đầu từ năm 1952, khi ông là sinh viên tại Trường Đại học Nông nghiệp Cư-rơ-gư-xtan. Từ năm 1956 đến năm 1958, ông học viết văn tại Trường M. Goóc-ki ở Mát- xcơ-va. Sau khi tốt nghiệp vào năm 1959, Ai-ma-tốp làm phóng viên cho báo Sự thật, cơ quan truyền thông cố định tại Cư-rơ-gư-xtan.

Tác phẩm đầu tiên đưa Ai-ma-tốp vào tầm ánh sáng là tập truyện ngắn có tựa đề "Núi đồi và thảo nguyên," đã được vinh danh bằng giải thưởng về văn học Lê-nin vào năm 1963.

Các truyện ngắn của Ai-ma-tốp thường xoay quanh cuộc sống khắc nghiệt nhưng đầy lãng mạn của nhân dân vùng đồi núi Cư-rơ-gư-xtan. Các tác phẩm của ông thường nói về tình yêu, tình bạn, và tinh thần dũng cảm trong việc vượt qua những khó khăn và hy sinh trong thời chiến tranh. Ông cũng thường thể hiện sự tích cực và quyết tâm đấu tranh của tầng lớp thanh niên, đặc biệt là nữ thanh niên, để thoát khỏi những tập tục lạc hậu và ràng buộc xã hội.

Vì cô bé nhận ra điều mà thím cô muốn làm với cô.

Nhân vật “tôi” “lặng người đi vì kinh hãi” khi hiểu điều thím định làm với mình.

Bởi cô bé nhận ra mục đích mà thím cô đang có ý định thực hiện đối với cô.

- Là hiện thân xúc động cho khoảng trời ấu thơ nghĩa tình

- Là nơi lưu giữ những kỉ niệm của bao thế hệ học trò làng Ku-ku-rêu bé nhỏ.

-  Gửi gắm ước mơ và hi vọng về một thế hệ mới có thể làm cho làng Ku-ku-rêu thay đổi theo hướng tích cực.

- Hai cây phong chính là khoảng trời thơ ấu là nơi chôn giấu những kỉ niệm của biết bao thế hệ học trò của làng Ku-ku-rêu.

Tiếp thêm sức mạnh cho An-tư-nai.

Tình cảnh: tỉnh lại vào ban đêm trong một cái lều vải cạnh dòng suối, văng vẳng tiếng nói chuyện của những người chăn cừu và đối diện cô là một bà lão đang ngồi yên.

An-tư-nai tỉnh lại vào ban đêm trong một cái lều vải.

Trong đêm tối, An-tư-nai tỉnh dậy sau khi bị bắt và phát hiện mình nằm trong một túp lều vải. Gần đó, có một dòng suối, và trong không gian vẫn còn tiếng nói của những người chăn cừu đang trò chuyện. Cô nhìn thấy một bà lão đang ngồi yên trước mặt mình.

Thầy giáo Đuy-sen xuất hiện cùng hai viên cảnh sát.

Thầy Đuy-sen và công an đến cứu An-tư-nai.

Một điều không thể ngờ đã xảy ra khi thầy giáo Đuy-sen xuất hiện đồng hành với hai viên cảnh sát.

Ý nghĩa: khiến An-tư-nai có động lực muốn trở nên trong sạch, muốn bắt đầu lại một cuộc đời.

Nhân vật “tôi” muốn quên hết những tủi nhục phải chịu trong những ngày bị bắt, bắt đầu một cuộc đời mới.

Nhân vật "tôi" mong muốn tuân theo hướng dẫn của thầy Đuy-sen và hy vọng có thể xóa bỏ mọi tủi nhục trải qua trong những ngày bị bắt. Cô mong muốn tái khởi đầu một cuộc sống trong sạch hơn.

Thời điểm cô đã lớn, đã trưởng thành.

Phần 3 là những lời tâm sự của An-tư-nai khi đã trưởng thành.

Phần 3 của tác phẩm là sự thổ lộ của An-tư-nai khi cô đã trưởng thành và trưởng thành hơn.

- Kể về thầy giáo Đuy-sen hết lòng vì học trò và cô học trò An-tư-nai thông minh lanh lợi.

- Ngôi kể thứ nhất => Bộc bạch trực tiếp, chân thực cảm xúc nhân vật.

– Đoạn trích Người thầy đầu tiên kể về kí ức đau buồn của An-tư-nai khi còn ở ngôi làng Ku-ku-rêu hẻo lánh: bị người thân bán làm vợ lẽ cho một kẻ giàu có.

– Truyện được kể ở ngôi thứ nhất, người kể chuyện chính là nhân vật An-tư-nai.

– Ngôi kể thứ nhất khiến câu chuyện được kể lại chân thật, sinh động và giàu cảm xúc khi biểu cảm trực tiếp, thể hiện cảm xúc chân thực trước những sự việc mà nhân vật tham gia...

- Đoạn trích Người thầy đầu tiên kể về kí ức đau buồn của An-tư-nai khi còn ở ngôi làng Ku-ku-rêu hẻo lánh, bị người thím bán làm vợ lẽ cho một kẻ giàu có.

- Truyện được kể theo ngôi thứ nhất (người kể chuyện xưng “tôi” chính là An-tư-nai).

- Ngôi kể ấy có tác dụng góp phần làm cho truyện thêm sinh động, hấp dẫn và thể hiện cảm xúc chân thực của nhân vật đã trải qua.

- Tóm tắt nội dung chính của từng phần:

+ Phần 1: An-tư-nai được thầy Đuy-sen giúp đỡ, cho ở cùng mình ở nhà bác Ka-tai-bai để tránh người thím độc ác muốn gả cô đi.

+ Phần 2: Thím của An-tư-mai dẫn người đến trường học, muốn cướp cô đi. Thầy Đuy-sen đã chống trả lại bọn người kia và bị đánh trọng thương, An-tư-mai thì bị bắt đi.

+ Phần 3: Những suy nghĩ, tình cảm, lòng biết ơn của An-tư-mai đối với thầy Đuy-sen.

- Thời gian trong phần 3 là tương lai rất xa so với thời điểm sự việc ở phần 1 và 2 xảy ra.

– Tóm tắt nội dung chính của từng phần được đánh số trong văn bản:

+ Phần (1): Thầy Đuy-sen hứa sẽ bảo vệ An-tư-nai trước âm mưu của người thím, động viên cô lạc quan, tin tưởng vào tương lai tươi sáng khi cùng cô trồng hai cây phong.

+ Phần (3): Những suy nghĩ của An-tư-nai về con đường mòn mà thầy Đuy-sen đã đưa cô đi hôm ấy.

– Nội dung phần (3) là những suy nghĩ của nhân vật An-tư-nai ở hiện tại nên có sự khác biệt về thời gian kể chuyện so với hai phần trước – vốn là hồi ức của nhân vật. Câu văn nói lên điều đó: “Giá giờ đây tôi có thể tìm lại con đường mòn mà thầy Đuy-sen đã đưa tôi xuống núi, tôi sẽ phục xuống đất và hôn lên những vết chân của thầy tôi.”, “Thiêng liêng và diễm phúc thay ngày hôm ấy, con đường mòn ấy, con đường đã dẫn tôi trở về với cuộc sống, với niềm tin mới vào bản thân mình, với những niềm hi vọng mới, với ánh sáng.... Cảm ơn ánh sáng Mặt Trời, cảm ơn mảnh đất ngày hôm ấy...”.

- Phần 1: thầy Đuy-sen hứa sẽ bảo vệ An-tư-nai trước âm mưu của người thím, động viên cô lạc quan, tin tưởng vào tương lai tươi sáng khi cùng cô trồng hai cây phong.

- Phần 2: biến cố đau buồn vẫn xảy ra với An-tư-nai và thầy Đuy-sen trải qua nhiều khó khăn, vất vả để giải thoát cho cô.

- Phần 3: những suy nghĩ của An-tư-nai về con đường mòn mà thầy Đuy-sen đi qua.

=> Nội dung của phần 3 là suy nghĩ ở hiện tại nền có sự khác biệt về thời gian kể chuyện ở hai phần trước (hồi ức).

– Khơi gợi niềm lạc quan: “Và mọi người sẽ luôn luôn nhìn thấy chúng và những người lành sẽ thấy lòng vui lên khi nhìn thấy chúng.”.

– Mong ước về tương lai tươi sáng: “Tất cả những gì đẹp nhất đều hãy còn ở phía trước...”.

– Thể hiện tình thương yêu sâu sắc, niềm tin mãnh liệt dành cho học trò: “Và trong khi chúng lớn lên, ngày một thêm sức sống, em cũng sẽ trưởng thành, em sẽ là một người tốt. Em có một tâm hồn đẹp và một đầu óc ham học. Thầy bao giờ cũng nghĩ rằng em sẽ trở thành người thông thái. Thầy tin như vậy, em ạ, số phận em nhất định sẽ như thế. Em bây giờ trẻ măng như một thân cây non, như đôi cây phong nhỏ này. An-tư-nai ạ, ta sẽ tự tay trồng lấy hai cây phong này. Và mong sao em sẽ tìm thấy hạnh phúc trong học tập, ngôi sao nhỏ trong sáng của thầy ạ...”.

- Khơi gợi niềm lạc quan: “Và mọi người sẽ luôn nhìn thấy chúng và những người lành sẽ thấy lòng vui lên khi nhìn thấy chúng”

- Mong ước về tương lai tươi sáng: “Tất cả những gì đẹp nhất đều hãy còn phía trước…”

- Thể hiện tình yêu thương sâu sắc và niềm tin mãnh liệt cho học trò: “Và trong khi chúng lớn lên, ngày một thêm sức sống, em cũng sẽ trưởng thành…”

Tình cảm, suy nghĩ và mong ước của thầy Đuy-sen khi trồng hai cây phong nhỏ được thể hiện qua một số câu văn sau: 

"Rồi em sẽ thấy hai cây phong của chúng ta đẹp đến nhường nào! Chúng nó sẽ đứng trên ngọn đồi này, sát cánh nhau như hai anh em. Và mọi người sẽ luôn luôn nhìn thấy chúng và những người lành sẽ thấy lòng vui lên khi nhìn thấy chúng. Đến khi ấy cả cuộc sống cũng sẽ khác, An-tư-nai ạ. Tất cả những gì đẹp nhất đều hãy còn ở phía trước..."

- Hình ảnh một người thầy tuyệt đẹp và đáng kính là cảm nhận sâu sắc nhất của mỗi chúng ta khi đọc truyện ngắn này.

- Đuy-sen đúng là một người thầy vĩ đại, cử chỉ của thầy rất hồn nhiên. Thầy hiền hậu nói lên những lời ấm áp lay động tâm hồn tuổi thơ.

- Thầy Đuy-sen quả là có tài, giàu kinh nghiệm sư phạm.

- Đuy-sen là người thầy đầu tiên, người thầy khai tâm khai sáng cho An-tư- nai.

Nhân vật thầy Đuy-sen trong đoạn trích là một người thầy:

– Yêu thương, quan tâm học trò (không chỉ là người truyền thụ kiến thức mà còn dạy học trò cách làm người, giúp An-ti-nai tạo lập nhân cách của mình).

– Có niềm tin vào tương lai tươi sáng của học trò (tin tưởng mạnh mẽ vào năng lực của An-tư-nai, gieo vào lòng cô bé niềm tin, nghị lực trong cuộc sống).

- Thầy là một con người nhiệt huyết, trách nhiệm với công việc. Nhờ có thầy, một vùng đất hoang tàn thành trường học.

- Thầy đã khơi dậy trong lòng các em nhỏ người miền núi niềm khao khát được đi học, đặc biệt là với An-tư-nai khi cứu cô bé, giúp cô bé được lên tỉnh học,...

- Thầy Đuy-sen còn trở thành tấm gương cho học trò về cách sống lạc quan, tự trọng. Khi bọn nhà giàu ngu xuẩn, bộ mặt láo xược lên mặt chế giễu, cười cợt, thầy vẫn lạc quan kể chuyện vui cho học sinh quên đi mọi sự.

- Thầy Đuy-sen còn là một người giàu lòng yêu thương, luôn thấu hiểu trái tim trẻ thơ. Không chỉ là người trực tiếp giảng dạy, thầy Đuy-sen còn luôn quan tâm đến cuộc sống của học sinh. Mỗi khi đi học, các em học sinh đều phải lội qua một con suối. Đến mùa đông, nước băng lạnh buốt khiến các em không thể lội qua được nữa. Để giúp học sinh có thể đến lớp, thầy Đuy-sen đã bế các em qua suối, lưng thì cõng, tay thì bế để các em nhỏ có thể an toàn tới trường học.

=> Thầy Đuy-sen là người truyền cảm hứng, tấm gương cho những đứa trẻ.

Số phận của những người phụ nữ được nói tới trong câu chuyện rất bất hạnh.

Thông qua cuộc đời nhân vật An-tư-nai, có thể rút ra một số nhận xét sau về số phận của những người phụ nữ trong câu chuyện:

- Chịu nhiều thiệt thòi.

- Bị đói nghèo, lạc hậu đoạ đày, mất hết quyền làm người.

- …

Số phận của những người phụ nữ: bất hạnh, chịu nhiều thiệt thòi và không có quyền quyết định cuộc sống của bản thân mà phải nghe theo sự sắp xếp của người khác.

Chi tiết mà em ấn tượng nhất trong đoạn trích Người thầy đầu tiên, là chi tiết về dòng tâm sự của nhân vật An-tư-nai khi đã trưởng thành. Cô bé ngày nào giờ đây đã là một người thành công, nhưng luôn khắc khoải về người thầy giáo đầu tiên của mình. Chi tiết ấy đã giúp chúng ta thấy được sự biết ơn và kính trọng sâu sắc của nhân vật An-tư-nai đối với thầy giáo của mình. Dù thời gian đã trôi qua rất lâu, nhưng cô vẫn luôn khắc ghi trong trái tim rằng, tất cả những con đường thành công mà cô đi đều bắt nguồn từ con đường mòn nhỏ bé đó. Và mọi thành công của cô, hạnh phúc của cô, ánh sáng của cô đều là nhờ người thầy vĩ đại ấy đem đến. Với A-tư-nai, thầy Đuy-sen không chỉ là một người thầy giáo, mà còn là một người cha, một vị chúa thực sự đã sưởi ấm và cứu rỗi cuộc đời cô.

- Chi tiết: Trong văn bản Người thầy đầu tiên, tôi ấn tượng với chi tiết kể những ý tưởng của người họa sĩ về bức tranh vẽ thầy Đuy-sen. Chi tiết nằm ở phần cuối cùng của văn bản. Người họa sĩ đã nghĩ ra bốn ý tưởng cho bức tranh. Bức vẽ hai cây phong của Đuy-sen và An-tư-nai. Bức vẽ về một đứa bé đi chân không, da rám nắng, trèo lên cao và ngồi lên một cành phong, đôi mắt hân hoan nhìn vào cõi xa xăm kì ảo. Bức tranh đề là “Người thầy đầu tiên”, có thể là lúc thầy Đuy-sen bế trẻ con qua con suối và cạnh đấy, trên những con ngựa no nê hung dữ, những con người đần độn, mũ lông cáo đỏ đi qua đang chế giễu ông. Hay bức tranh vẽ thầy Đuy-sen tiễn An-tư-nai lên tỉnh. Cả bốn ý tưởng đều thú vị, nhưng riêng tôi ủng hộ bức vẽ hai cây phong của Đuy-sen và An-tư-nai. Vì hình ảnh hai cây phong là biểu tượng, có ý nghĩa quan trọng trong đời sống của người dân làng Ku-ku-rêu nói chung, nhân vật thầy Đuy-sen và An-tư-nai nói riêng.

- Hình ảnh: Khi đọc văn bản Người thầy đầu tiên, tôi ấn tượng sâu sắc với hình ảnh thầy Đuy-sen lưng thì cõng, tay thì bế các em nhỏ qua suối khi mùa đông đến. Hình ảnh này xuất hiện ở phần thứ ba của văn bản. Mỗi khi đi học, các em học sinh đều phải lội qua một con suối. Đến mùa đông, nước băng lạnh buốt cóng cả chân nên các em không thể lội qua được nữa. Khổ nhất là những em nhỏ, thậm chí chúng còn phát khóc lên. Để giúp học sinh của mình, thầy Đuy-sen đã bế các em qua suối. Hình ảnh người thầy giáo lưng thì cõng, tay thì bế và cứ như thế lần lượt đưa hết các em sang khiến tôi cảm thấy xúc động vô cùng. Có thể thấy rằng, thầy Đuy-sen là một người yêu thương, quan tâm hết mực đến học trò. Thầy không chỉ là giáo viên, mà còn giống như người thân, chăm sóc và lo lắng cho các em. Chỉ một hình ảnh nhỏ nhưng gây ấn tượng sâu sắc.

Sự thấu hiểu và tình cảm thầy trò: Đoạn văn bản thể hiện mối quan hệ đặc biệt giữa thầy giáo Đuy-sen và học trò An-tư-nai. Thầy giáo này hiểu và chia sẻ lo lắng và lo sợ của An-tư-nai về tương lai, và ông cố gắng giúp cô vượt qua những suy nghĩ tiêu cực.

Biểu tượng của hai cây phong: Hai cây phong trở thành biểu tượng cho cuộc sống của An-tư-nai và hi vọng của cô. Thầy Đuy-sen sử dụng hình ảnh của cây phong để tạo ra tương lai lý tưởng cho An-tư-nai và khuyến khích cô học tập để phát triển và thăng tiến.

Lời khuyên và khích lệ của thầy: Thầy Đuy-sen không chỉ trồng cây mà còn đưa ra những lời khuyên và lời khích lệ tinh thần cho An-tư-nai. Ông khuyên cô tin vào tương lai tươi sáng và hãy đặt niềm tin vào khả năng phát triển của mình.

Sự tương quan giữa cây phong và cuộc sống của An-tư-nai: Thầy Đuy-sen lấy cây phong như một ví dụ để An-tư-nai thấy được rằng như cây phong, cuộc sống của cô cũng có thể phát triển và thịnh vượng nếu cô cống hiến cho việc học tập và phấn đấu.