Đọc hiểu Hỏi (Hữu Thỉnh) | Luyện đề đọc hiểu Văn 8

Con người đã sống với nhau như đất. Đất thì tôn trọng nhau còn con người thì dựa vào nhau, nâng đỡ nhau mà sống. Cuộc đời biết bao gian nan, trắc trở đôi khi ta khó mà vượt qua được. Giữa lúc ấy có những bàn tay luôn sẵn sàng chìa ra cho ta nắm, có những tấm lòng luôn rộng mở và ta biết mình may mắn và hạnh phúc nhường nào! Họ có thể là bạn nhưng cũng có thể là người chỉ từng quen biết. Đôi khi, tình người cao quý được xây đắp vô cùng tự nhiên như vậy.

Giải thích:

Đất sống với nhau bằng cách "tôn cao nhau", không hạ bệ hay vùi dập nhau mà từng hạt đất nhỏ tích tụ, nâng đỡ nhau để tạo nên những gò đồi, núi cao hùng vĩ. Khi soi chiếu vào xã hội, hành động này đại diện cho sự tôn trọng, nâng đỡ, giúp nhau cùng tiến bộ và tỏa sáng.

Từ câu trả lời của nước, ta cũng rút ra được những bài học quý giá: Chúng tôi làm đầy nhau. Trong cuộc sống, không ai có thể tự hoàn thiện. Con người sống được cạnh nhau là vì thế. Được sống cạnh nhau, phải chăng là sự sắp đặt của tạo hóa, những mong con người sẽ có ý thức trách nhiệm giúp đỡ hoàn thiện lẫn nhau? Lối sống đẹp nhà thơ muôn gửi gắm ở đây chính là tinh thần rộng lượng biết “cho đi”, biết “làm đầy” và hoàn thiện đồng loại. Hoàn thiện những gì mà người khác còn thiếu về kiến thức, nhân cách… Nhưng có một thứ cần cho đi hơn cả, một thứ mà khi thiếu vắng con người sẽ đau khổ và bất hạnh hơn bao giờ hết: đó là tình thương yêu. 

Giải thích:

Nước có đặc tính tự nhiên là chảy vào chỗ trũng, tự động san sẻ để "làm đầy nhau", từ đó tạo nên sông dài, biển lớn. Trong đời sống con người, điều này tượng trưng cho sự bao dung, sẻ chia và sẵn sàng bù đắp những thiếu sót, khuyết điểm cho nhau để cùng hoàn thiện nhân cách.

Cỏ đan vào nhau, làm nên những chân trời. Mỗi người, mỗi cá nhân riêng rẽ chỉ như cọng cỏ nhỏ bé kia mà thôi thế nhưng với tình yêu đan dệt từ những cọng cỏ ấy, con người đoàn kết một lòng tạo nên những chân trời vô biên. Làm thế nào để sống tốt cuộc sống của mình đã khó nhưng khó khăn hơn là làm thế nào để làm cho cuộc sống của những người ta yêu quý, của đồng loại ta tốt đẹp hơn dù biết sức mình là rất nhỏ bé, còn khó hơn rất nhiều.

Giải thích:

Một ngọn cỏ đứng riêng lẻ rất mong manh trước gió bão, nhưng khi chúng "đan vào nhau", rễ và lá kết thành một thảm xanh vững chắc, tạo nên những thảo nguyên bao la, chạm đến chân trời. Tác giả mượn cỏ để ngợi ca sức mạnh của sự đoàn kết, gắn kết khăng khít giữa các cá nhân trong xã hội.

Bài thơ gồm hai cuộc đối thoại: một có lời đáp và một không có câu trả lời. Một dành cho tự nhiên vô tri và một dành cho con người. Nhưng thực chất, tất cả đều hướng tới cuộc sống của chúng ta, chứa đựng những bài học nhân sinh đáng giá ngàn vàng đòi hỏi người đọc phải ngẫm ngợi để thực thấu hiểu. Đó là những chuẩn mực về lối sống đẹp và ý nghĩa của cuộc sống được tác giả gửi gắm trong lời đáp của thiên nhiên. Đồng thời cũng gióng lên những tiếng chuông cảnh tỉnh về hiện trạng lối sống của nhiều người hiện nay.

Giải thích:

Hình thức đối thoại tạo nên nhịp điệu tự nhiên, sinh động, biến bài thơ thành một câu chuyện nhỏ. Việc vạn vật trả lời rành rọt, nhất quán đối lập hoàn toàn với sự im lặng đáng sợ của con người ở cuối bài thơ tạo ra một khoảng lặng nghệ thuật đầy ám ảnh, buộc người đọc phải tự nhìn nhận lại chính mình.

Thể thơ: Tự do 

Giải thích:

Bài thơ không bị gò bó bởi số tiếng trong một câu (có câu ngắn chỉ 3 tiếng, có câu dài đến 11 tiếng), nhịp điệu và vần luật hoàn toàn phụ thuộc vào dòng cảm xúc và mạch suy tưởng tự nhiên của nhân vật trữ tình

Các từ ngữ "tôn cao", "làm đầy", "đan vào", "làm nên" đều nằm trong câu trả lời của những sự vật mà tác giả đặt câu hỏi. Các từ ngữ trên đều biểu hiện sự hỗ trợ, đoàn kết của những sự vật cùng loại với nhau để cùng nhau tồn tại.

Giải thích:

Tất cả các cụm từ này đều mang nét nghĩa tích cực, chỉ những hành động hướng tâm, có tính chất: bao bọc, nâng đỡ, gắn kết, hòa nhập và kiến tạo giá trị chung.

- Biện pháp tu từ: Điệp ngữ 

- Tác dụng: 

+ Nhấn mạnh nhấn mạnh suy nghĩ và cảm xúc của tác giả khi nhắc đến cách sống của con người với con người. 

+ Nâng cao khả năng biểu cảm, gợi hình cho lời văn. 

Giải thích:

Việc lặp đi lặp lại nguyên vẹn câu hỏi đến ba lần tạo nên âm hưởng dồn dập, khắc khoải, thể hiện sự băn khoăn, trăn trở khôn nguôi của nhà thơ. Điệp cấu trúc này biến một câu hỏi thông thường thành một câu hỏi tu từ nhức nhối, xoáy sâu vào tâm trí người đọc về thực trạng mối quan hệ giữa người với người.

Học sinh có thể trình bày theo quan điểm của mình, cần giải thích lý do hợp lý.

Gợi ý: Người sống với người là một câu hỏi khó trả lời. Con người chúng ta cũng có sự nâng đỡ, hỗ trợ và đoàn kết như những sự vật mà tác giả đặt câu hỏi. Tuy nhiên con người cũng có không ít khi tồn tại sự đố kỵ từ đó dẫn đến việc làm tổn thương đến nhau. 

Giải thích:

Câu hỏi mở này đòi hỏi chúng ta nhìn thẳng vào hai mặt của cuộc sống. Bên cạnh những gam màu tối như sự ích kỷ, đố kỵ, chúng ta vẫn cần tin tưởng vào tình yêu thương, sự thấu hiểu và lòng trắc ẩn

Các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn văn trên là: Biểu cảm, tự sự.

Giải thích:

Bài thơ mượn câu chuyện đối thoại, hỏi đáp theo trình tự giữa nhân vật "tôi" với vạn vật để qua đó gián tiếp bộc lộ những tình cảm trăn trở, suy tư, niềm hoài nghi và khát vọng về một lối sống đẹp giữa con người với nhau

Các biện pháp tu từ được sử dụng trong văn bản trên và hiệu quả nghệ thuật:

- Biện pháp nhân hóa: Tác giả hóa thân và tưởng tượng ra cuộc trò chuyện với các sự vật vô tri để từ đó gửi gắm những chiêm nghiệm về thế giới người. Việc nhân hóa đã giúp thổi hồn vào các sự vật vô tri.

- Biện phép điệp ngữ, điệp cấu trúc câu: Câu hỏi tu từ được lặp lại nhưng ở mỗi sự vật khác nhau lại có những câu trả lời khác nhau. Phép điệp ngữ, điệp cấu trúc không chỉ góp phần tạo nhịp điệu cho bài thơ mà còn góp phần tạo nên một cuộc đối thoại để mỗi người tự vấn và soi chiếu chính bản thân mình.

- Biện pháp ẩn dụ: được sử dụng qua câu hỏi tu từ được điệp lại hai lần trong bài thơ "Tôi hỏi người, người sống với nhau như thế nào?". Nếu như với cây cỏ, đất, nước, các sự vật sẽ không ngần ngại mà trả lời rằng chúng sống tôn trọng và chan hòa với nhau. Nhưng câu hỏi tu từ được điệp lại 2 lần ở cuối bài phần nào bộc lộ sự hoài nghi về cách sống của con người. Phép ẩn dụ nhằm thức tỉnh con người sống trân trọng, yêu thương nhau hơn...

Giải thích:

Việc phối hợp nhuần nhuyễn nhiều biện pháp tu từ (nhân hóa vạn vật, điệp khúc câu hỏi, ẩn dụ lối sống) đã biến bài thơ thành một chỉnh thể nghệ thuật hàm súc. Các biện pháp này cụ thể hóa những triết lý sống trừu tượng thành những hình ảnh thơ trực quan, sinh động, khơi gợi xúc cảm mạnh mẽ.

- Biết tôn trọng, nâng đỡ và trân trọng giá trị của người khác để cùng nhau tiến bộ, phát triển

- Biết yêu thương, chia sẻ, bao dung và sẵn sàng bù đắp những thiếu sót, khuyết điểm cho đồng loại để cùng hoàn thiện nhân cách

- Biết đoàn kết, gắn bó khăng khít, đặt lợi ích chung lên trên cái tôi cá nhân nhằm tạo nên sức mạnh tập thể vĩ đại

Giải thích:

Ba bài học từ thiên nhiên chính là ba trụ cột cốt lõi để xây dựng một xã hội nhân văn và bền vững.