Đọc hiểu Tiến sĩ giấy (Nguyễn Khuyến) | Luyện đề đọc hiểu Văn 8

Đối tượng châm biếm là những ông tiến sĩ bằng xương bằng thịt, những ông tiến sĩ hữu danh vô thực, có danh tiến sĩ nhưng bất tài vô dụng hoặc lực bất tòng tâm

Giải thích:

Tác giả mượn món đồ chơi trẻ con để chế giễu những kẻ có học vị, địa vị cao sang nhưng thực chất chỉ như bù nhìn, không giúp ích gì cho thời cuộc.

- Giọng điệu ở đây mang tính trào phúng, thể hiện sự mỉa mai, chua chát khi tác giả châm biếm những kẻ chạy theo danh lợi, địa vị, đánh mất nhân cách.

- Cách dùng từ “nhẹ”, “hời” tưởng như khen mà thực ra là mỉa mai sâu cay, thể hiện nỗi xót xa trước sự tha hóa của con người trong xã hội.

Giải thích:

Việc dùng từ "nhẹ" (chỉ sự hời hợt của nhân cách) và "hời" (chỉ sự mua bán giá rẻ) tạo nên nghệ thuật "khen ngược" đầy xót xa trước sự tha hóa của khoa cử.

Thông điệp: Giá trị thật của con người nằm ở phẩm chất và tài năng, chứ không ở danh vọng bề ngoài.

Giải thích:

Bài thơ phê phán thói háo danh, chuộng hình thức của xã hội cũ, đồng thời thức tỉnh người đọc hướng về lối sống thực chất, có ích.

Gợi ý:

- Cần biết trân trọng tri thức thật, nỗ lực học tập để có năng lực và đạo đức thực sự, không nên chạy theo hình thức hay danh tiếng rỗng.

- Phải sống trung thực, khiêm tốn, lấy thực lực và nhân cách làm nền tảng để được người khác tôn trọng.

Giải thích:

Bài học này nhắc nhở chúng ta rằng học tập là để cống hiến và hoàn thiện bản thân, thay vì biến mình thành một chiếc vỏ bọc rỗng tuếch.

Bài thơ còn toát ra ý vị tự trào, bởi vì: Nguyễn Khuyến là người học rộng, tài cao, có chí hướng, nỗ lực, bao năm dùi mài kinh sử và đỗ đầu ba kì thi mong phò vua giúp đời, tự xếp vào hàng “Cũng gọi ông nghè có kém ai”. Nhưng thời cuộc đã đấy ông vào tình trạng bất lực. Nhìn thời thế đảo điên, nhận thấy rõ sự vô nghĩa của khoa bảng, phải chứng kiến bao nhiêu điều ngang tai trái mắt mà không thể làm gì được. Tâm trạng ấy đã khiến Nguyễn Khuyến tự coi mình cũng là một tiến sĩ giấy, tự cười mình, chế giễu mình, có danh mà vô thực, tài năng, tâm huyết cũng chẳng ích gì trong buổi ấy.

Giải thích:

Tiếng cười tự giễu cợt bản thân thể hiện nỗi đau đớn, xót xa khôn nguôi của một nhà nho có lòng tự trọng trước sự bế tắc của thời thế.

+ Danh (tên tuổi, danh tiếng....) và thực (thực lực, tài năng....) là hai khái niệm gắn liền với con người và xã hội. Đó cũng là hai phạm trù có mối quan hệ hữu cơ chặt chẽ với nhau.

+ Danh luôn gắn với tài và đức. Có thực tài mới có thực danh. Có đức, có tài mới có danh. Phải coi trọng tài danh, thực danh, thanh danh, công danh... và đừng vì hám danh, háo danh mà làm méo mó nhân cách, mà đánh mất bản tính của minh.

Giải thích:

"Thực" luôn là cái gốc, là nền móng quyết định giá trị chân thực và độ bền vững của "danh"

- Hình ảnh “mảnh giấy” và “nét son” chỉ con tiến sĩ giấy, một món đồ chơi được làm bằng giấy, tô vẽ bằng màu son.

- Qua đó, tác giả mỉa mai những kẻ chỉ có hư danh, vẻ ngoài hào nhoáng nhưng không có tài năng, thực chất, đồng thời phê phán thói coi trọng bằng cấp, danh vị hơn giá trị thật của con người.

Giải thích:

"Mảnh giấy" và "nét son" đều là những vật liệu tạo nên hình hài của tiến sĩ giấy. Hình ảnh ấy mang ý nghĩa biểu tượng cho sự giả tạo, hư danh, góp phần làm nổi bật tiếng cười trào phúng của Nguyễn Khuyến đối với những "ông nghè" chỉ có cái vỏ danh vọng mà không có thực tài.

- Những hình ảnh “ghế tréo, lọng xanh ngồi bảnh chọe” khắc họa vẻ ngoài oai vệ, sang trọng của "tiến sĩ giấy".

- Qua đó, tác giả bộc lộ thái độ mỉa mai, châm biếm, coi thường những kẻ chỉ biết phô trương danh vị, hình thức nhưng thực chất bất tài, vô dụng.

Giải thích:

Các chi tiết về nghi trượng cùng từ “bảnh chọe” tạo nên tiếng cười châm biếm sâu cay. Tác giả cố ý miêu tả vẻ ngoài lộng lẫy để đối lập với bản chất rỗng tuếch của "đồ chơi", qua đó phê phán thói háo danh và xã hội trọng hư danh hơn thực chất.