Đọc hiểu Chợ kí ức (Trần Thị Ngọc Tú) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

(Lược dẫn: Truyện ngắn Chợ ký ức của Trần Thị Ngọc Tú khắc họa những ký ức đau thương về chiến tranh qua hình ảnh chợ Phù Viêng - một phiên chợ chỉ họp mỗi năm một lần. Tác phẩm kể về nỗi đau mất mát của bà Doãn khi chồng và con trai bà bị bom Mỹ giết hại trong một lần đi chợ. Nhiều năm sau, chợ Phù Viêng đã không còn tồn tại, nhưng ký ức về nó vẫn ám ảnh những người còn sống. Họ trở về bờ sông Vạng, nơi từng diễn ra thảm kịch, để tưởng nhớ người thân và mong một lần được thấy họ trong cõi âm.)

[…] Bà Doãn bần thần đi chợ Phù Viêng.

Chợ Phù Viêng họp mỗi năm một lần. Mỗi lần kéo dài từ chạng vạng đến nửa đêm. Người từ trên núi xuống, người từ trong lũng ra, người dưới đồng lên, cả dân vạn chài quanh năm lênh đênh tứ tán cũng gọi nhau tụ lại. Mặt trời lặn sau dãy Giăng Màn là chợ bắt đầu rộn. Đứng từ trên đồi Thượng nhìn sang có thể thấy rõ đống lửa lớn được đốt lên bên bờ sông, từ quầng sáng bập bùng ấy muôn vàn ngọn đuốc cháy rực nối nhau lan ra các hướng như từng vòng sóng.

[…] Gà gáy eo óc báo sang canh. Chợ đêm Phù Viêng dần vãn.

Bà Doãn về đến nhà thì hai vợ chồng cô con gái đã bày xong ba mâm cơm cúng. Người con rể đang đốt một cây hương trầm thật lớn ngoài sân, khói quẩn lên từng vòng chập chờn dưới ánh điện sáng lạnh. Con gái bà đỡ mẹ ngồi xuống bậc thềm, ngập ngừng khẽ hỏi:

– Chợ tối nay có gì không mẹ?

Bà Doãn khẽ lắc đầu, đưa chéo khăn lên chấm chấm vào khóe mắt. Hai vợ chồng người con gái nhìn nhau trong một khoảnh khắc rất nhanh rồi khẽ khàng lại gần nhắc bà vào chuẩn bị để làm lễ cúng. Đồng hồ chỉ mười hai giờ đêm. Không chỉ nhà bà Doãn mà mấy nhà hàng xóm chung quanh cũng đang sáng đèn. Rất nhiều người chưa ngủ.

Làng Thượng có mười bảy gia đình ngày giỗ trùng nhau.

Chuyện xảy ra vào năm chiến tranh còn ác liệt, máy bay địch gầm rú trên bầu trời. Mọi sinh hoạt phải chuyển về đêm, trẻ con học bài dưới hầm, người lớn cấy cày nhờ ánh trăng, chợ Phù Viêng tháng đôi lần nhóm họp vội vàng bên sông Vạng khi trời chập tối.

Lần đó bà Doãn đang mang thai đứa con thứ hai. Chạng vạng chiều chồng bà nói hôm nay có phiên chợ nên sẽ qua sông mua ít đồ chuẩn bị cho bà nằm cữ. Đứa con cả mới lên năm tuổi đòi đi theo.

Hai cha con dắt nhau đi dưới trời mưa nặng hạt, chuyến đò đầy rẽ mặt sông xám xịt vừa cập bờ bên kia thì bỗng có báo động phòng không. Ai nấy đều hoảng hốt bất ngờ vì mọi khi đến tầm này là máy bay địch không còn hoạt động nữa nhưng hôm nay chúng lại đi khác với quy luật thông thường.

Một loạt bom trút xuống. Đất trời rung chuyển trong tiếng nổ ầm ầm cùng với những đám khói đen và lửa cháy. Tiếng gào thét thảm thiết vang lên. Chợ Phù Viêng tan tác.

Phải đến nửa đêm dân làng mới gom nhặt hết những mảnh thi thể vương vãi suốt bờ sông đỏ máu đem về khâm liệm. Đám tang được tiến hành âm thầm ngay sau đó, chôn cất xong thì trời bắt đầu rạng sáng. Bà Doãn đã vĩnh viễn mất chồng và con trai chỉ sau một phiên chợ giữa mịt mù khói lửa chiến tranh.

Bến sông Vạng bỏ hoang, tên chợ Phù Viêng chìm vào quên lãng. Cho đến một ngày nọ có gia đình vạn chài neo thuyền giăng lưới trong đêm trăng mờ, nhìn lên chợt thấy một nhóm người đi lại tha thẩn mãi trên bờ sông như tìm kiếm gì đó. Ông lão chủ thuyền vốn là người bạo gan nên nhảy lên hỏi thăm, nhóm người đó buồn bã nói rằng họ đi chợ Phù Viêng mua đồ mà sao chờ mãi không thấy ai đến bán.

Nhìn cách ăn mặc nói năng của họ như kiểu như những người từ vài chục năm trước, ông lão giật mình bấm đốt ngón tay tính lại thì thấy hôm nay đúng là ngày ấy tháng ấy. Lúc đó thấy rờn rợn khắp sống lưng nhưng ông lão cố trấn tĩnh bảo rằng chợ này mất lâu rồi không có ai đến đâu nên đừng chờ nữa.

Nói xong thì một làn hơi trắng xóa từ dưới sông bất chợt đùn lên. Bóng họ nhòa đi trong sương mù rồi biến mất.

Chuyện ông lão vạn chài kể lại chẳng biết thực hư thế nào, thế nhưng từ đó mỗi năm một lần thân nhân những người đã khuất trong trận bom lại lũ lượt tìm về bên bờ sông Vạng. Họ nhóm lên ký ức về chợ Phù Viêng, hy vọng có cơ hội nhìn thấy linh hồn người thân đang lưu lạc đâu đó trong mịt mù bốn cõi.

(Trích Chợ ký ức, Trần Thị Ngọc Tú, in trong Truyện ngắn đặc sắc 2023, NXB Văn học)