Đọc hiểu Một chuyến xe khách (Nguyễn Thuý Quỳnh) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Những câu “Họ có mười chín người”, “Họ nói với tôi”, “Mười chín người đàn ông” cho thấy nhân vật “tôi” trực tiếp chứng kiến và trò chuyện với những người sắp rời quê. Từ chuyến xe cụ thể, cảm xúc được mở rộng thành những câu hỏi về “quê tôi”, về đàn ông, đàn bà, người già và trẻ em ở lại.

- Nhân vật trữ tình: người kể chuyện "tôi" cùng chuyến xe với mười chín người đồng hương.

- Đối tượng trữ tình: những người lao động rời quê đi xuất khẩu lao động và cả quê hương bị bỏ lại phía sau.

- Hoàn cảnh: chứng kiến một chuyến xe khách chở mười chín người đàn ông lên đường xuất ngoại lao động, từ đó nảy sinh những suy tư, trăn trở về thực trạng quê hương.

Giải thích:

Những câu “Họ có mười chín người”, “Họ nói với tôi”, “Mười chín người đàn ông” cho thấy nhân vật “tôi” trực tiếp chứng kiến và trò chuyện với những người sắp rời quê. Từ chuyến xe cụ thể, cảm xúc được mở rộng thành những câu hỏi về “quê tôi”, về đàn ông, đàn bà, người già và trẻ em ở lại.

- Lần 1 (khổ 2): "giọt mồ hôi không kịp lăn xuống cát" gợi hình ảnh lao động cực nhọc nơi xứ người (sa mạc), nhấn mạnh sự vất vả thầm lặng của những người tha hương.

- Lần 2 (khổ cuối): "giọt mồ hôi người xa xứ hôm nay" nâng hình ảnh cụ thể lên tầm biểu tượng, đề xuất câu hỏi về sự ghi nhận, tri ân đối với những hi sinh vô danh.

=> Tác dụng của sự lặp lại: tạo kết cấu vòng tròn, đưa cảm xúc từ quan sát cụ thể đến chiêm nghiệm khái quát; đồng thời nhấn mạnh những đóng góp thầm lặng của người lao động di cư xứng đáng được xã hội nhìn nhận và trân trọng.

Giải thích:

Lần đầu “giọt mồ hôi” gắn với một hoàn cảnh cụ thể ở “một vùng sa mạc”; đến cuối bài, hình ảnh được khái quát thành “giọt mồ hôi người xa xứ hôm nay”. Như vậy, hình ảnh đi từ cái cụ thể đến ý nghĩa rộng hơn, nhấn mạnh giá trị của lao động và những hi sinh phía sau cuộc sống mưu sinh xa quê.

- Tác dụng của các câu hỏi tu từ

+ Khắc họa hiện thực làng quê đang mất dần sức trẻ: đàn ông đi xa, phụ nữ gửi con, người già hóa thạch, trẻ em thiếu vắng cha mẹ

+ Thể hiện nỗi niềm trăn trở về chiều dài của sự hy sinh mà người ở lại phải gánh chịu

+ Đặt ra vấn đề về giá trị đích thực của sự phát triển: giàu có vật chất liệu có bù đắp được những tổn thất tinh thần?

Giải thích:

Điệp cấu trúc “bao nhiêu” liên tục mở rộng phạm vi suy tư: từ “chuyến xe” cụ thể đến cả một quê hương với “bao nhiêu người đàn ông”, “bao nhiêu người đàn bà”, “bao nhiêu người già”, “bao nhiêu bé lớp một”. Vì không có lời giải đáp, các câu hỏi càng tạo cảm giác day dứt và khiến người đọc phải tự suy ngẫm.

Đoạn văn tham khảo:

Hai dòng thơ cuối đặt ra một câu hỏi lớn về sự ghi nhận đối với những hy sinh thầm lặng. Trách nhiệm của cộng đồng và xã hội trước hết là phải nhìn nhận đúng giá trị của người lao động xa quê, không coi họ như những “cỗ máy kiếm tiền” vô danh. Cần có những chính sách thiết thực bảo vệ quyền lợi, hỗ trợ tâm lý và pháp lý cho họ ở nước ngoài. Xã hội cũng phải quan tâm đến những hệ lụy vô hình: trẻ em thiếu cha mẹ, người già neo đơn, sự hao hụt sức trẻ cho quê hương. Quan trọng nhất, trách nhiệm ấy không chỉ dừng ở sự tri ân bằng lời nói hay tượng đài bằng đá, mà phải thể hiện bằng việc tạo dựng một quê hương đủ sức sống, đủ cơ hội để không ai phải rời bỏ gia đình, ruộng vườn mà đi tìm miếng cơm manh áo nơi đất khách.

Giải thích:

Đoạn văn xuất phát từ câu hỏi “Có ai dựng tượng đài” để mở rộng ý nghĩa của “tượng đài”: sự ghi nhận quan trọng nhất không nằm ở hình thức mà ở những hành động cụ thể bảo vệ người lao động, chăm lo gia đình của họ và phát triển quê hương của họ.