Trang chủ

200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

Đọc hiểu Dòng sông đời mẹ (Hoàng Phủ Ngọc Tường) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Nhớ năm xưa đọc sách châu Ô Lòng đã yêu một con sông màu ngọc Dòng sông ấy quẫy trăm lần không đục

Quảng cáo

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

DÒNG SÔNG ĐỜI MẸ

(Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Nhớ năm xưa đọc sách châu Ô

Lòng đã yêu một con sông màu ngọc

Dòng sông ấy quẫy trăm lần không đục

Lọc trăm lần nước chẳng thể trong hơn

Ngày thương yêu anh về Kiến Giang

Thấy bóng nước con đò trong truyện kể

Càng hiểu thấu dòng sông đời mẹ

Vẫn xanh hoài trong nắng trong mưa

“Làng em đây, anh đừng xa lạ

Đây là nơi em đã sinh ra”

Với anh không có gì khác cả

Nếu bảo rằng: nơi anh đã sinh ra

Nước trôi đi lồng lộng sắc trời

Sông gửi lại màu xanh trong sử sách

Ai người làm thơ, ai người giúp nước

Năm mái hò trên sóng mãi ngân nga

Anh trở về ngụp lặn trên sông

Tắm đời mình trong cội nguồn sâu thẳm

Rửa sạch hết bao nhiêu bụi lấm

Anh soi mình trên mặt nước như gương

Nguồn Kiến Giang rừng có nhiều trầm

Mẹ nói thế, trầm thơm từ vạn cổ

Điều anh mãi tự hào xứ sở

So với người, trầm đâu phải thơm hơn

Nếu bao giờ em quên đi năm tháng

Phủi nghĩa đời như phủi bụi trên tay

Em sẽ hiểu hết niềm căm giận

Của dòng sông em đã soi mày

Nếu bao giờ đời bắt anh dừng chân

Anh sống lại từng ngày sông núi

Trong cói riêng, anh sẽ về lặn lội

Nơi dòng sông thương nhớ tới vô cùng.

(Trăm năm còn gió heo may, Thơ - Lâm Thị Mỹ Dạ, Hoàng Phủ Ngọc Tường, NXB Hội Nhà văn, 2024, tr. 102 - 103)

Câu 1

Chỉ ra một số yếu tố tự sự được sử dụng trong bài thơ.

Phương pháp giải

- Đọc kĩ văn bản

- Nhận diện yếu tố tự sự trong thơ trữ tình: sự việc, nhân vật, hành động

Lời giải chi tiết

- Các yếu tố tự sự trong bài thơ:

+ Nhân vật: “anh” (nhân vật trữ tình), “em”, “mẹ”.

+ Sự việc, hành động: “anh về Kiến Giang”, “anh trở về ngụp lặn trên sông”, “rửa sạch bụi lấm”, “soi mình trên mặt nước”, “mẹ nói về trầm”.

+ Kỷ niệm trong quá khứ: “Nhớ năm xưa đọc sách châu Ô”, “Ngày thương yêu anh về Kiến Giang”.

Giải thích:

Những chi tiết trên tạo thành các sự việc và kỉ niệm gắn với nhân vật “anh”, qua đó làm nền cho dòng cảm xúc về mẹ, quê hương và dòng sông Kiến Giang.

Mở rộng

- Yếu tố tự sự là yếu tố dùng để trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này nối tiếp sự việc kia để cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa. Trong văn học, tự sự là cách kể chuyện, giúp kết nối các ý tưởng, khái niệm hoặc sự kiện để trình bày cho người đọc hoặc người nghe bằng một chuỗi những câu viết hoặc nói.

- Đặc điểm của yếu tố tự sự:

+ Trình bày sự kiện: Các sự kiện được sắp xếp theo trình tự thời gian hoặc logic, dẫn dắt người đọc từ sự kiện này đến sự kiện khác.

+ Nhân vật: Thường có sự xuất hiện của các nhân vật, và câu chuyện xoay quanh hành động, suy nghĩ và cảm xúc của họ.

+ Cốt truyện: Một chuỗi các sự kiện liên kết với nhau tạo thành cốt truyện, có mở đầu, diễn biến và kết thúc.

+ Ý nghĩa: Cuối cùng, câu chuyện thường mang một ý nghĩa hoặc thông điệp nhất định.

Câu 2

Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong hai dòng thơ sau:

"Rửa sạch hết bao nhiêu bụi lấm

Anh soi mình trên mặt nước như gương"

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Đọc kĩ 2 câu thơ

- Nhận diện các biện pháp tu từ

Lời giải chi tiết

- Ẩn dụ: “bụi lấm” ẩn dụ cho những vất vả, lo toan, những điều bợn nhơ của cuộc đời.

- So sánh: “soi mình trên mặt nước như gương”

Giải thích:

“Bụi lấm” không chỉ là bụi bẩn theo nghĩa thực mà còn gợi những điều khiến con người trở nên nặng nề, vướng bận. Hình ảnh so sánh “mặt nước như gương” cho thấy dòng sông trở thành nơi nhân vật trữ tình soi chiếu, nhìn lại chính mình và trở về với sự trong trẻo của cội nguồn.

Mở rộng

- Ẩn dụ là một biện pháp tu từ mà ở đó có các sự vật và hiện tượng được nhắc đến qua việc gọi tên sự vật hiện tượng khác mà ở đó có những nét tương đối giống nhau.

- Ẩn dụ được phân thành 4 loại, hay còn gọi là 4 hình thức:

+ Ẩn dụ hình thức: nhằm mục đích là “dấu” đi một phần ý nghĩa mà không phải ai cũng biết.

+ Ẩn dụ phẩm chất: thay thế phẩm chất của sự vật, hiện tượng này có nét tương đồng với phẩm chất của sự vật, hiện tượng khác.

+ Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: là cách thức nhận biết sự vật, hiện tượng bằng giác quan này nhưng khi miêu tả lại mang tính chất, đặc điểm của sự vật lại bằng cách sử dụng từ ngữ cho giác quan khác.

+ Ẩn dụ cách thức: là loại ẩn dụ có nhiều cách để thể hiện một vấn đề. Vì thế, người diễn đạt sẽ đưa hàm ý vào câu nói.

Link tham khảo: Ẩn dụ là gì? Đặc điểm của ẩn dụ

- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.

- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2

- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:

+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...

+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..

Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:

+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...

+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?

+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?

Một số link tham khảo:

Biện pháp So sánh

Bài tập trắc nghiệm Tìm hiểu biện pháp So sánh

Câu 3

Anh/Chị hiểu như thế nào về niềm tự hào của nhân vật trữ tình được thể hiện trong những dòng thơ sau:

"Nguồn Kiến Giang rừng có nhiêu trầm

Mẹ nói thế, trầm thơm từ vạn cổ

Điều anh mãi tự hào xứ sở

So với người, trầm đâu phải thơm hơn"

Xem lời giải

Phương pháp giải

Phân tích từ ngữ thể hiện niềm tự hào, chú ý mối liên hệ giữa hình ảnh “trầm” với quê hương, lời mẹ và cách đánh giá giá trị của xứ sở.

Lời giải chi tiết

- Niềm tự hào của nhân vật trữ tình:

+ Tự hào về vẻ đẹp tinh thần, văn hóa của quê hương

+ Tự hào một cách khiêm tốn về giá trị riêng của xứ sở mình, không cần hơn ai, chỉ cần là chính mình, gắn với lời mẹ, với dòng sông.

=> Đó là niềm tự hào của tình yêu quê hương sâu sắc, gắn với ký ức gia đình.

Giải thích:

“Trầm thơm từ vạn cổ” khẳng định giá trị lâu đời của quê hương, còn câu “trầm đâu phải thơm hơn” cho thấy điều khiến nhân vật tự hào không đơn thuần là một sản vật quý mà là tình yêu, kí ức và những giá trị tinh thần gắn với xứ sở.

Mở rộng

- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.

- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...

- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 4

Phân tích ngắn gọn hình tượng nhân vật trữ tình trong bài thơ (khoảng 5 đến 7 dòng).

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Xác định nhân vật trữ tình là “anh”

- Tìm các chi tiết về hành động, cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật.

- Khái quát tính cách, tình cảm.

Lời giải chi tiết

Nhân vật trữ tình trong bài thơ là một con người giàu tình cảm, gắn bó sâu nặng với quê hương và dòng sông tuổi thơ. Đó là người luôn hướng về cội nguồn, trân trọng những kỉ niệm gắn với mẹ, với làng quê Kiến Giang. Nhân vật không chỉ yêu vẻ đẹp thiên nhiên mà còn tự hào về con người xứ sở, đề cao giá trị con người hơn mọi sản vật quý giá. Đồng thời, đó cũng là con người có ý thức gìn giữ truyền thống, mang trong mình nỗi nhớ da diết và khát vọng trở về với quê hương khi cuộc đời biến động.

Giải thích:

Các chi tiết “về Kiến Giang”, “trở về ngụp lặn trên sông”, “cội nguồn sâu thẳm”, “thương nhớ tới vô cùng” cho thấy sự gắn bó mật thiết của nhân vật với quê hương, đồng thời làm nổi bật một tâm hồn giàu tình nghĩa, luôn hướng về nguồn cội.

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 5

Nhận xét tác dụng của sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ tình trong bài thơ.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định vai trò của yếu tố tự sự trong việc tạo mạch sự việc, sau đó làm rõ cách yếu tố trữ tình bộc lộ cảm xúc trên nền mạch kể ấy.

Lời giải chi tiết

Đoạn văn tham khảo:

Sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ tình trong bài thơ đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt. Những chi tiết mang tính kể như hồi ức về dòng sông, về mẹ, về quê hương đã xây dựng một mạch cảm xúc liền mạch, tự nhiên. Trên nền tảng đó, cảm xúc trữ tình được bộc lộ sâu sắc, chân thành, giúp tình yêu quê hương hiện lên không trừu tượng mà rất cụ thể, gần gũi. Nhờ vậy, bài thơ vừa có chiều sâu suy tư, vừa giàu sức gợi cảm, dễ chạm đến trái tim người đọc.

Giải thích:

Yếu tố tự sự cung cấp nhân vật, sự việc và kỉ niệm, còn yếu tố trữ tình bộc lộ tình yêu, niềm tự hào và nỗi nhớ. Hai yếu tố hòa quyện giúp hình tượng dòng sông vừa là một không gian thực, vừa trở thành biểu tượng của mẹ, quê hương và cội nguồn.