Trang chủ

200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

Đọc hiểu Trung thu (Hồ Chí Minh) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Trung thu thu nguyệt viên như kính, Chiếu diệu nhân gian bạch tự ngân. Gia lý đoàn viên ngật thu tiết,

Quảng cáo

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

TRUNG THU

Phiên âm

Trung thu thu nguyệt viên như kính,

Chiếu diệu nhân gian bạch tự ngân.

Gia lý đoàn viên ngật thu tiết,

Bất vong ngục lý ngật sầu nhân.

Ngục trung nhân dã thưởng trung thu,

Thu nguyệt thu phong đới điểm sầu.

Bất đắc tự do thưởng thu nguyệt,

Tâm tuỳ thu nguyệt cộng du du!

Dịch nghĩa

Trăng trung thu tròn như gương,

Chiếu rọi cõi đời, ánh trăng trắng như bạc;

Nhà ai sum họp ăn tết trung thu,

Chẳng quên người trong ngục nuốt sầu.

Người trong ngục cũng thưởng thức trung thu,

Trăng thu, gió thu đều vương sầu;

Không được tự do ngắm trăng thu,

Lòng theo cùng trăng thu vời vợi.

Dịch thơ

Trung thu vành vạnh mảnh gương thu,

Sáng khắp nhân gian bạc một màu;

Sum họp nhà ai ăn tết đó,

Chẳng quên trong ngục kẻ ăn sầu.

Trung thu ta cũng tết trong tù,

Trăng gió đêm thu gợn vẻ sầu;

Chẳng được tự do mà thưởng nguyệt,

Lòng theo vời vợi mảnh trăng thu.

(Trích Nhật kí trong tù, Hồ Chí Minh, NXB Văn học, 2021, tr.31)

Chú thích:

- Nhật ký trong tù - Ngục trung nhật ký: là tập thơ chữ Hán gồm 134 bài theo thể Đường luật do Hồ Chí Minh sáng tác trong thời gian bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam ở Quảng Tây, Trung Quốc, từ ngày 29 tháng 8 năm 1942 đến ngày 10 tháng 9 năm 1943. Ngoài ra, phần cuối văn bản là bút ký đọc sách và bút ký đọc báo ghi chép tóm tắt những thông tin quan trọng về chính trị, quân sự, văn hóa quốc tế và Việt Nam đương thời.

- Trung thu được xem là hai bài thơ, đánh số thứ tự 22, 23 trên tổng số 134 bài

Câu 1

Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.

Phương pháp giải

Dựa vào cách xưng hô, hoàn cảnh sáng tác và những cảm xúc được bộc lộ trực tiếp trong bài thơ để xác định nhân vật trữ tình.

Lời giải chi tiết

Nhân vật trữ tình trong bài thơ là người tù cách mạng đang bị giam trong nhà tù nhưng vẫn cảm nhận và suy ngẫm về đêm trung thu.

Giải thích:

Bài thơ được sáng tác khi Hồ Chí Minh bị giam trong nhà tù của chính quyền Tưởng Giới Thạch, vì vậy nhân vật trữ tình chính là người tù thi sĩ - người đang nhìn trăng trung thu và bộc lộ tâm trạng của mình.

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 2

Chỉ ra cách gieo vần trong bài thơ

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Vận dụng kiến thức về luật thơ Đường luật.

- Xác định từ cuối mỗi câu thơ để tìm tiếng có vần giống nhau.

Lời giải chi tiết

Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, gieo vần bằng ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 (ngân - nhân - sầu …)

Giải thích:

Các tiếng cuối những câu trên đều có thanh bằng và tạo sự hiệp vần, phù hợp với đặc điểm gieo vần của thể thất ngôn bát cú.

Mở rộng

- Về bố cục: Bài thơ thất ngôn bát cú gồm bốn cặp câu thơ, thường tương ứng với bốn phần: để (triển khai ý ẩn chứa trong nhan đề), thực (nói rõ các khía cạnh chính của đối tượng được bài thơ đề cập), luận (luận giải, mở rộng suy nghĩ về đối tượng), kết (thâu tóm tinh thần của cả bài, có thể kết hợp mở ra những ý tưởng mới). Khi đọc hiểu, cũng có thể vận dụng cách chia bố cục bài thơ thành hai phần: bốn câu đầu, bốn câu cuối hoặc sáu câu đầu, hai câu cuối.

- Về luật bằng trắc và niêm: Bài thơ phải sắp xếp thanh bằng, thanh trắc trong từng câu và cả bài theo quy định chặt chẽ. Quy định này được tính từ chữ thứ 2 của câu thứ nhất: Nếu chữ này là thanh bằng thì bài thơ thuộc luật bằng, là thanh trắc thi bài thơ thuộc luật trắc. Để đảm bảo sự hài hoà, cân bằng, trong mỗi câu, các thanh bằng, trắc đan xen nhau (bắt buộc ở chữ thứ 2, 4, 6) và trong mỗi cặp câu (còn gọi là liên), các thanh bằng, trắc phải ngược nhau. Về niêm, hai liên thơ liền nhau được “dính” theo nguyên tắc: Chữ thứ 2 của câu chắn thuộc liên trên phải cùng thanh với chữ thứ 2 của câu lẻ thuộc liên dưới.

- Về vần và nhịp: Bài thơ thất ngôn bát cú chỉ gieo một vẫn là vần bằng ở chữ cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8; riêng vẫn của câu thứ nhất có thể linh hoạt. Câu thơ trong bài thất ngôn bát cú thường ngắt theo nhịp 4/3.

- Về đối: Bài thơ thất ngôn bát cú chủ yếu sử dụng phép đối ở hai câu thực và hai câu luận.

Link tham khảo: Thơ thất ngôn bát cú

Câu 3

Nêu tác dụng của nghệ thuật đối trong hai câu sau:

"Sum họp nhà ai ăn tết đó,

Chẳng quên trong ngục kẻ ăn sầu."

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Vận dụng kiến thức về nghệ thuật đối trong thơ Đường luật.

- Phân tích sự đối lập về hình ảnh và ý nghĩa.

Lời giải chi tiết

- Nghệ thuật đối: Sum họp nhà ai ăn tết đó >< Chẳng quên trong ngục kẻ ăn sầu.

- Tác dụng:

+ Tạo sự đăng đối, tăng tính gợi hình, gợi cảm

+ Làm nổi bật hoàn cảnh đáng buồn của Bác: Trong tết trung thu, mọi người được sum họp đoàn viên, nhưng Người phải chịu cảnh giam hãm tù đày nơi ngục thất. Thể hiện tâm trạng buồn, cô đơn nhưng vẫn luôn hướng về cuộc sống con người, chia sẻ với niềm vui bình dị của con người. Quá đó cho thấy tình yêu thiên nhiên, tấm lòng nhân ái bao la của Bác.

+ Tạo sự đăng đối, tăng tính gợi hình, gợi cảm

Một bên là “sum họp”, “ăn tết”, gợi không khí đoàn viên; một bên là “trong ngục”, “ăn sầu”, gợi cảnh tù túng, buồn đau. Sự đối lập ấy làm hoàn cảnh của người tù càng trở nên xót xa nhưng cũng cho thấy tấm lòng luôn hướng ra cuộc sống bên ngoài.

Mở rộng

- Đối: là biện pháp tu từ, theo đó người viết (người nói) xếp đặt những từ ngữ hoặc câu có đặc điểm ngữ âm, ngữ nghĩa, ngữ pháp tương tự hoặc tương phản nhau ở những vị trí đối xứng trong câu hoặc trong văn bản để gợi ra một nội dung hoàn chỉnh, làm nổi bật một ý nghĩa nhất định

- Tác dụng: tạo nên vẻ đẹp cân xứng, hài hoà cho lời thơ, câu văn

Link tham khảo: Khái niệm biện pháp tu từ đối và tác dụng

Câu 4

Khái quát tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ trên.

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Đọc toàn bài, xác định các từ ngữ biểu cảm.

- Khái quát diễn biến cảm xúc của nhân vật trữ tình.

Lời giải chi tiết

Tâm trạng của nhân vật trữ tình vừa buồn, cô đơn, nhớ tự do, vừa lạc quan, ung dung và giàu tình yêu thiên nhiên. Dù trong hoàn cảnh tù ngục, người tù vẫn hướng lòng mình theo vầng trăng, thể hiện tinh thần vượt lên hoàn cảnh, phong thái tự do trong tâm hồn.

Giải thích:

Những từ ngữ “sầu”, “bất đắc tự do” thể hiện nỗi buồn và hoàn cảnh mất tự do; trong khi hình ảnh “lòng theo vời vợi mảnh trăng thu” cho thấy tâm hồn vẫn vượt khỏi song sắt nhà tù để giao hòa cùng thiên nhiên.

Mở rộng

- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.

- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...

- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 5

Chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt của bài thơ trên với bài thơ Ngắm trăng của Hồ Chí Minh trong Nhật kí trong tù:

"Trong tù không rượu cũng không hoa

Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ

Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ

Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ."

Xem lời giải