Đọc hiểu Nguồn suối (Nguyễn Minh Châu) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12
Ngạn thuộc loại người quen với rừng. Lần đầu mới gặp anh ta khó làm quen ngay. Anh hơi lạnh lùng. Anh không thích bắt tay, càng không thích mời mọc, xã giao, cả với khách lạ.
Quảng cáo
Câu hỏi
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
NGUỒN SUỐI
Nguyễn Minh Châu
(Lược: Trưa ngày ba mươi tháng Chạp, tôi theo chân anh Ngạn cùng một người chiến sĩ liên lạc tên Vang lên ăn Tết ở Pa-khen, một bản ở ngay sát biên giới giáp nước bạn Lào. Suốt dọc đường, Ngạn kể cho chúng tôi nghe những ngày đầu kháng chiến anh hoạt động trên đất Pa-khen).
Ngạn thuộc loại người quen với rừng. Lần đầu mới gặp anh ta khó làm quen ngay. Anh hơi lạnh lùng. Anh không thích bắt tay, càng không thích mời mọc, xã giao, cả với khách lạ. Những khách lạ tới huyện đội, hãy cứ đi theo anh xuống bản một chuyến, dù không ưa anh thì cũng phải nhận thấy ở cuộc đời anh có nhiều điều đáng tìm tòi để biết.
Ngạn đã ngoài bốn mươi, quê vùng xuôi, đâu tận giáp biển, nhưng từ ngày mới vào bộ đội, anh đã lăn lộn trên vùng rừng núi biên giới. Anh ở bộ đội gần hai mươi năm thì gần hai mươi năm lăn lộn trên mảnh đất này. Công tác của anh thôi thì đủ: đánh Pháp, đánh phỉ, nắm dân, tìm đất… Chúng ta hãy giở tấm bản đồ của nước Việt Nam ta. Trên địa giới miền Tây, một quãng có một cái chấm bằng hạt đất hơi lồi ra. Đó là mảnh rừng âm u có con suối mà ba chúng tôi đang đi giữa lòng nó. Chốn này, như đã nói, tôi mới đặt chân tới lần đầu. Đồng chí Vang, liên lạc của Ngạn, mới mười bảy tuổi, là người dân bản Pa-khen. Còn Ngạn? Khi Vang chưa đẻ thì Ngạn đã chiến đấu ở đây, anh và người ông ngoại của Vang là hai người đã có công đưa mảnh đất Pa-khen trở về bản đồ của Tổ quốc.
Năm 1945, dù đã có chính quyền cách mạng ở biên giới nhưng vùng đất Pa-khen vẫn bị Pháp nhập vào đất Lào, mọi giấy tờ địa chính cũ bị Pháp hủy hết. Lúc ấy, Ngạn là chiến sĩ vệ quốc đoàn chiến đấu bị thương, anh bị lạc đơn vị, anh được Y Khiêu - một người con gái người Lào cõng về, chữa lành vết thương. Sau khi vết thương khỏi, Ngạn ở lại bản tạo dựng cơ sở kháng chiến tại Pa-khen.
(Lược: Sau gần nửa năm, vùng Pa-khen liên tiếp nổ ra những trận đánh phục kích, tập kích nhỏ làm rung chuyển hệ thống đồn ải của quân Pháp và bọn thổ phỉ theo Pháp. Cảm phục tài trí và lòng dũng cảm của Ngạn, cha của Y Khiêu mời Ngạn đến uống rượu và nói với Ngạn muốn gả Y Khiêu cho anh.)
...Ông với tay lên nóc nhà lấy một ống tre, lôi từ trong cái ống tre đầy bồ hóng ra những tờ giấy bản viết bằng chữ nho và chữ nôm, có tờ đóng dấu son và đã vàng úa. Đấy là những giấy tờ mà theo cáo thị của đồn Pháp, nhà ai còn thu giấu sẽ bị đem xử bắn. Đấy là tất cả bằng chứng xác thực chứng tỏ đất Pa-khen là đất Việt Nam. Ông già Lào trao tất cả cho Ngạn, với một lời dặn: “Mảnh đất này là đất Việt Nam. Anh là người chiến sĩ bộ đội Việt Nam, anh hãy giữ lấy”.
(Trích Nguồn suối, Tuyển tập Nguyễn Minh Châu, Nhà xuất bản Văn học, 2006, tr 6-9)
Câu 1
Nêu dấu hiệu nhận biết ngôi kể của đoạn trích Nguồn suối.
Xem lời giải
Phương pháp giải
- Đọc kĩ văn bản.
- Vận dụng kiến thức đã học về các ngôi kể.
Lời giải chi tiết
- Người kể chuyện xưng “tôi”, trực tiếp xuất hiện trong đoạn trích và kể lại câu chuyện là cơ sở để xác định ngôi kể thứ nhất của đoạn trích.
Giải thích:
Người kể chuyện xưng “tôi” và trực tiếp tham gia chuyến đi đến Pa-khen.
Mở rộng
Ngôi kể thứ nhất, khi tự xưng “tôi”, người kể có thể trực tiếp kể ra những gì mình nghe, mình thấy, mình trải qua, có thể trực tiếp nói ra những cảm tưởng, ý nghĩ của mình.
Chỉ ra những từ ngữ miêu tả tính cách của Ngạn trong đoạn trích Nguồn suối.
Xem lời giải
Phương pháp giải
- Đọc kĩ văn bản.
- Chỉ ra các hình ảnh từ ngữ miêu tả tính cách của Ngạn.
Lời giải chi tiết
- Những từ ngữ miêu tả tính cách của nhân vật Ngạn: "lạnh lùng, không thích bắt tay, không thích mời mọc, xã giao."
Giải thích:
Các từ ngữ trên được tác giả sử dụng trực tiếp để nói về cách Ngạn ứng xử với người khác, qua đó cho thấy anh là người ít giao tiếp, không thích những nghi thức xã giao.
Mở rộng
- Truyện ngắn là tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ, ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp; cốt truyện thường không chia thành nhiều tuyến; chi tiết cô đúc; lời văn mang nhiều ẩn ý;…
- Truyện ngắn thường phản ánh một “khoảnh khắc”, một tình huống độc đáo, một sự kiện gây ấn tượng mạnh, có ý nghĩa nhất trong cuộc đời nhân vật.
- Tính cách nhân vật là những đặc điểm riêng tương đối ổn định của nhân vật, được bộc lộ qua mọi hành động, cách ứng xử, cảm xúc, suy nghĩ,… Tính cách nhân vật còn được thể hiện qua các mối quan hệ, qua lời kể và suy nghĩ của nhân vật khác.
Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu văn sau:
“Trên địa giới miền Tây, một quãng có một cái chấm bằng hạt đất hơi lồi ra.”
Xem lời giải
Phương pháp giải
Xác định từ ngữ có tác dụng so sánh trong câu, chỉ ra hai đối tượng được so sánh và nêu tác dụng về nội dung, hình ảnh.
Lời giải chi tiết
- So sánh: vùng đất biên giới Pa-khen trên bản đồ với "một cái chấm bằng hạt đất hơi lồi ra" qua từ so sánh "bằng".
- Tác dụng:
+ Giúp người đọc dễ dàng hình dung ra sự nhỏ bé, xa xôi và hiểm trở của vùng đất biên giới Pa-khen trên tấm bản đồ Tổ quốc rộng lớn.
+ Thể hiện sự quan sát tinh tế, đầy tình cảm trân trọng của tác giả dành cho mảnh đất này. Dù chỉ là một "hạt đất" nhỏ bé, khiêm nhường ở nơi biên thùy, nhưng đó lại là một phần máu thịt không thể tách rời của đất nước, nơi thấm đẫm biết bao mồ hôi, xương máu và sự hy sinh thầm lặng của những người lính như Ngạn.
Giải thích:
Hình ảnh “cái chấm bằng hạt đất” khiến Pa-khen hiện lên rất nhỏ bé trên bản đồ. Cách diễn đạt ấy càng làm nổi bật ý nghĩa của việc Ngạn và những người dân nơi đây đã góp công đưa mảnh đất này “trở về bản đồ của Tổ quốc”.
Mở rộng
- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.
- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2
- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:
+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...
+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..
Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:
+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...
+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?
+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?
Phân tích ý nghĩa hành động của nhân vật Y Khiêu khi cõng Ngạn về chữa lành vết thương và hành động ông già người Lào trao lại những giấy tờ bám đầy bồ hóng cho Ngạn.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Xem xét hoàn cảnh và hành động của Y Khiêu, ông già người Lào, đồng thời đặt các hành động ấy trong mối quan hệ với Ngạn và nhiệm vụ bảo vệ Pa-khen để làm rõ ý nghĩa.
Lời giải chi tiết
- Hành động của Y Khiêu: Cứu sống một người chiến sĩ vệ quốc đoàn xa lạ bị thương, lạc đơn vị. Đây là biểu tượng của tình quân dân như cá với nước, tinh thần nhân ái xuyên biên giới giữa người con gái Lào và anh bộ đội Việt Nam.
- Hành động của ông già người Lào: Trao lại báu vật chủ quyền kèm lời dặn dò thiêng liêng. Hành động này thể hiện sự tin tưởng tuyệt đối vào anh bộ đội cụ Hồ; là sự trao truyền sứ mệnh, ký thác lòng yêu nước và trách nhiệm bảo vệ từng tấc đất biên cương của Tổ quốc cho thế hệ gánh vác niềm tin của nhân dân.
Giải thích:
Y Khiêu đã cứu Ngạn trong lúc anh bị thương, còn ông già người Lào trao cho anh những bằng chứng quan trọng về nguồn gốc Pa-khen. Hai hành động đều cho thấy sự giúp đỡ, tin tưởng và gắn bó của người dân địa phương với người chiến sĩ Việt Nam, đồng thời góp phần làm nổi bật ý nghĩa của cuộc đấu tranh bảo vệ mảnh đất biên giới.
Mở rộng
Chi tiết tiêu biểu là những chi tiết chọn lọc, có giá trị biểu đạt và thẩm mĩ vượt trội trong truyện, có thể mang lại sự bất ngờ, gây chú ý hoặc sự thích thú đối với người đọc và góp phần quan trọng trong việc thể hiện tư tưởng chủ đề của truyện.
=> Nói cách khác, chi tiết tiêu biểu là chi tiết đặc sắc, tập trung thể hiện rõ nét sự việc tiêu biểu.
Từ nhan đề “Nguồn suối” và nội dung đoạn trích, em hãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 7 - 10 câu) bày tỏ suy nghĩ về trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay trong việc giữ gìn và bảo vệ chủ quyền biên giới, lãnh thổ của Tổ quốc.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Từ ý nghĩa của nhan đề và câu chuyện về Ngạn, xác định trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với chủ quyền biên giới.
Lời giải chi tiết
- Nhan đề "Nguồn suối" và câu chuyện của Ngạn nhắc nhở chúng ta về cội nguồn độc lập, về những hy sinh thầm lặng của thế hệ cha anh để giữ vững chủ quyền biên giới.
- Trách nhiệm thế hệ trẻ:
+ Cần nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia.
+ Nỗ lực học tập, rèn luyện để có đủ tri thức và sức khỏe bảo vệ đất nước.
+ Sẵn sàng cống hiến, lên đường khi Tổ quốc cần; tiếp nối tinh thần "giữ đất" của các thế hệ đi trước bằng những hành động thiết thực như tìm hiểu pháp luật biên giới, tham gia các hoạt động tình nguyện vùng cao, bảo vệ an ninh mạng...
Đoạn văn tham khảo:
Nhan đề "Nguồn suối" và câu chuyện bám bản, giữ đất của nhân vật Ngạn như một lời nhắc nhở sâu sắc về cội nguồn độc lập – nơi mỗi tấc đất biên cương đều phải đánh đổi bằng xương máu và lòng trung trinh của các thế hệ đi trước. Đối diện với dòng lịch sử hào hùng ấy, thế hệ trẻ hôm nay mang trên vai trách nhiệm thiêng liêng trong việc giữ gìn và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của Tổ quốc. Trước hết, chúng ta cần chủ động học tập, nâng cao nhận thức và hiểu biết về lịch sử, địa lý cũng như luật pháp quốc tế về biên giới. Trong thời đại số, lòng yêu nước của thanh niên không chỉ thể hiện ở tinh thần sẵn sàng lên đường tòng quân khi Tổ quốc gọi tên, mà còn là ý thức bảo vệ chủ quyền trên không gian mạng, kiên quyết đấu tranh chống lại các thông tin sai lệch xuyên tạc lãnh thổ. Đồng thời, mỗi người trẻ có thể đóng góp sức mình qua các hoạt động thiết thực như tham gia chiến dịch tình nguyện chi viện vùng cao, giúp đỡ đồng bào biên giới phát triển kinh tế, văn hóa. Hãy nhớ rằng, biên cương chỉ thực sự vững chãi khi lòng dân đồng thuận và có sự tiếp nối sức trẻ đầy nhiệt huyết. Kế thừa tinh thần của những người đi trước như Ngạn, thế hệ hôm nay quyết tâm bảo vệ toàn vẹn từng hạt đất, ngọn suối nơi biên thùy, giữ cho mạch nguồn đất nước mãi mãi chảy xanh.
Giải thích:
Đoạn trích cho thấy Ngạn và những người dân Pa-khen đã góp phần bảo vệ và khẳng định chủ quyền đối với mảnh đất biên giới. Vì thế, thế hệ trẻ hôm nay cần tiếp nối trách nhiệm ấy bằng nhận thức đúng và những hành động phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Lược trích: Buổi thi đấu quần vợt tại sân Rollandes Varreau (Rô-lăng-đơ Va-rô) ở Hà Nội thu hút hơn 3.000 khán giả, sự kiện này đánh dấu bước ngoặt trong lịch sử
Danh sách bình luận