Đọc hiểu Đêm đông hoài cảm (Tản Đà) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

Những từ ngữ: Chẳng nằm, chẳng nhắp, biết mần răng, khôn chợp được, mơ màng cuộc thế.. cho em hiểu đêm đã khuya mà Nguyễn Khuyến vẫn không thể chợp mắt, cũng không thể làm được việc gì, nhà thơ đang trong trạng thái bồn chồn, lo lắng không yên, trong lòng nhiều mối ưu tư, suy nghĩ.

Giải thích:

Các từ “chẳng nằm, chẳng nhắp, khôn chợp được…” cho thấy tác giả mất ngủ, trằn trọc. Điều đó thể hiện tâm trạng lo âu, nhiều suy tư, nặng lòng với cuộc đời và thời thế.

Tâm trạng chủ thể trữ tình được đặt trong bối cảnh:
- Thời gian: Đêm đông, khi trời đã khuya, âm thanh tiếng gà báo trời chuyển dần về sáng.
- Không gian: Vắng lặng, lạnh lẽo: Đêm mùa đông, chỉ có tiếng chim kêu, tiếng chó sủa, tiếng gà eo óc - bút pháp lấy động tả tĩnh.
Thời gian không gian ấy phù hợp với việc biểu đạt tâm trạng của người đang suy tư, trằn trọc

Giải thích:

Thời gian là đêm đông khuya khoắt; không gian tĩnh lặng, lạnh lẽo chỉ có tiếng chim, chó, gà. Bối cảnh này làm nổi bật tâm trạng cô đơn, thao thức, phù hợp với nỗi niềm suy tư của tác giả.

Bài thơ gợi lên hình ảnh Nguyễn Khuyến cả đêm thao thức, bồn chồn không thể chợp mắt vì canh cánh "lòng quê'," cuộc thế".

Giải thích:

Nguyễn Khuyến không ngủ vì lo cho “lòng quê”, “cuộc thế” → thể hiện tình yêu quê hương, đất nước sâu nặng. Ông đau đáu trước thời cuộc, thể hiện trách nhiệm và nỗi niềm của một trí thức yêu nước.

Theo em, những phương diện thể hiện tình yêu quê hương đất nước là:
- Thời chiến: Lòng căm thù giặc, ý thức tự cường, tự hào dân tộc; ý chí quyết chiến, quyết thắng kẻ thù, tinh thần sẵn sàng chiến đấu, hi sinh vì đất nước..
- Thời bình: Niềm mong nhớ về quê hương, đất nước, tự hào về truyền thống lịch sử, văn hiến của đất nước; yêu cảnh vật bình dị quê nhà; gắn bó với quê hương, hướng về quê hương để xây dựng, phát triển quê hương, đất nước giàu mạnh.

Giải thích:

Yêu nước không chỉ là chiến đấu khi có giặc mà còn là giữ gìn, xây dựng đất nước trong thời bình